LAKON WAHYU MAKUTHA RAMA

Adegan Pratapan Candramanik Lah ing kana ta wau, lulus raharja Prabu karna anggenira aneng salebeting gudhaka, laju denira mangun brata semedi. Nahen ta kang lagya mangun tapa brata, gantya kang kacarita,ana gempalaning carita, nalika samana kang ana ing pratapan candra manik Sri Begawan Konta Wibisana, miyos ing pacabrakan, nampeni pisowanira ingkang putra nateng Singgela Prabu Bisowarno tansah ayunyun ing kautaman ( mungel ladrang tebu sauyun) / pindha surya kalingan mega cahyane.(mungel ladrang Remeng, tiba gong Begawan konta wibisana medal, ketamuan Prabu Bisowarno, gangsa kasirep dipun caritaaken) Hanenggih pundi ta ingkang cinarita, ora kaya kang ana pratapan candramanik, sajabaning praja singgela ana gunung cilik asri kadulu. Nalika samana Begawan Konta Wibisono miyos ing pacrabakan, sinten ta ingkang lenggah caket munggwing ngarsa inggih punika ingkang putra nateng singgela Prabu Bisowarno. Sumungkem neng ngarsaning rama, raosing penggalih mung denira nyuwun lumunturing sihira kang rama, kaparenga hambabar kajaten marma datan mobah datan mosik, tansah munggwing ngarsaning rama. Kaya mangkana sabda pangandikane begawan konta wibisana : “O, anaku ngger, kulup majua lungguhmu sing kepenak. - Bisawarna Kawula nuwun inggih dhateng sendika kanjeng rama (Gendhing kasuwuk lajeng dipun suluki pathet Lasem.) o...,o......., dene utamaning nata berbudi bawa leksana, o...... lir-e berbudi mangkana, o.... lila legawa ing driya, o..... agung denya paring dana, angge ganjar saben dina lir-e kang bawa leksana, o.... anetepi pangandika, o.......,o.....(umpak gender dan dodogan penutup) - Wibisana O, anaku ngger, anaku kulup kaki prabu, sira paran padha raharja praptanira aneng pratapan candramanik durung suwe. - Bisawarno Kawula nuwun inggih, angsal pangestunipun kanjeng rama raharja boten wonten satunggal punapa, hamung sembah pangabekti kula konjuka ing pepadanipun kanjeng rama. - Wibisana Yo, anaku kulup, dak tampani tangan loro pangebektimu, ana luputmu ora dadi apa ngger, ora liwat pangestuningsun marang sira tampanan ya ngger. - Bisowarno Kawula nuwun inggih, dhawuh timbalanipun kanjeng rama kula cadhong ing asta kalih, kacancang pucaking rema, kapeteg ing mustaka dadosa jimat paripih. - Wibisana Anakku ngger, anaku kulup,dak wawas kaya ana wigati tekamu ana ing pratapan candramanik, mara sajarwaa kang cetha dak mirengne kang tetela. - Bisawarno Kawula nuwun-nuwun, boten kadosa kanjeng rama, menggah ingkang dados raosing manah kula boten sanes sapengekripun kanjeng rama saking praja mandhita ing ngriki,, kawula rumaos kidhung labet saking kuthung ing kawruh,menawi kula ningali kaprawiraning para wadya, tuwin kasektening para senapati, punapa dene kawicaksananipun para brahmana,lajeng rumaos ringkih raosing manah kula, dereng pantes kula ngesuhi praja singgela, awit saking punika kados pundi sagedipun kula kineringan ing para wadya bala miwah para senapati tuwin para brahmana kados panjenenganipun kanjeng rama duk ing uni. - Wibisana O, anakku ngger, anaku wong bagus kulup, kaya wis ora kurang-kurang welinge si bapa marang sira, lan manehe si Bapa wis ora kurang-kurang ngger anggone nandur katresnan aneng saindenging praja singgela. Marmane kulup, elinga welinge si bapaya ngger, jumeneng ratu mono kudu bisa hamong, hamot lan hamemangkat. Lire hamong : pangrengkuhmu marang saisining praja dikaya marang atmajanira dhewe, pangrengkuhmu marang brahmana lan marang senapati tuwin para wadya bala dikaya marang kadangira pribadi. Dene hamot : samudra iku dasaring nata, disantosa kaya bumi lire agal alus ala becik kudu kamot. Marma ingaranan hamemangkat: kang demen hanjunjung drajating liyan, lire kudu hanetepi pangandika aja nganti ngoncati basa, lan kang demen hangayomi aja demen netepake kaluputan yen durung ccetha putusaning prakara, mulane narendra kudu bisa manjing agal alus supaya titi paniti priksane marang saisining praja, kang demen tindak utama kudu manembah marang Jawata linuwuh. - Bisowarno Kawula nuwun inggih kanjeng Rama - Wibisana Ngger kulup kaki Prabu, yo mung iku welingingsun marang sira, menawa wus kena kok anggo garan madeg satengahing jagad raya, jagad iki saisine ora bakal wani nyenyamah nyepelakake sira. - Bisowarno Kawula nuwun inggih dhateng sendika, sageda ngestokaken dhawuh timbalanipun kanjeng rama. - Wibisana Kulup, kaki prabu satemene praptanira iki satengah ingsun kang melingke, sumurupa ya ngger, aja kaget atimu kulup dak upamake gegodhongan kang wis nggagang aking mesthi bakal pethil saka uwit, apadene woh-wohan kang wus mateng lan wanci mesthi ya bakal diundhuh dening kang hanandur, semono uga tumitah kang awujud manungsa yen wis teka wancine uga mesthi kapundhut bali dening kang murbeng Dumadi, yektine si Bapa antuk dhawuhing Jawata linuwih menawa ing mengka Bapa bakal kapundhut marang kalengganing urip. (Bisowarno majeng lajeng sendhon tlutur) Wadananira layung kumel kucem rahya maratani o........ - Bisawarno Wadhuh kanjeng rama pepundhen kula, sesembahan kula sinten ingkang dados pangayoman kula menawi kanjeng rama saestu badhe minggah dhateng kasedan jati, kula boten saged kantun, kanjeng rama. - Wibisana Anaku ngger kulup, anaku wong bagus, kaki Prabu wus den cadhong dening Jawata linuwih, sapungkure Bapa sira bakal antuk pangayoman, sira suwitaa marang panjenengane nata Pandhawa, lan manehe ingsung ora bakal pisah lawan sira salawase ana jagad, mula aja sumelang atimu. - Bisowarno Kawula nuwun inggih kanjeng Rama, boten langkung kawula sageda ngestokaken dhawuh timbalanipun kanjeng Rama. - Wibisana Kulup kaki Prabu, aja kesuwen sira ana ngarsaningsun sira enggal baliya marang praja, selak dadi pangarep-arepe wadyanira ing Singgela. - Bisowarno Kawula nuwun inggih kanjeng Rama, punapa boten prayogi kondur dhateng praja kemawon, surudipun kanjeng Rama sageda kula wiwaha ing saprayoginipun. - Wibisana Kulup, kaya ora ana perlune, amarga ya mung panguwasaning jagad dhewe kang bisa hangormati surudingsun marang kasidan, wis ngger enggal sumingkira. ( gangsa mungel ayak-ayak tlutur Bisawarno kaentas mangiwa lajeng kajantur) Kaya jinait penggalihe begawan konta wibisana sapungkure ingkang putra Prabu Bisowarno, sanadyan Prabu Bisowarno tan pae penggalihe kalawan ingkang rama. Bebasan tindakira satindak mangu satindak tumolih, sajroning panggalih kaya rinujit-rujit, kaya ginubah panggalihe Prabu Bisawarno. Waneh-waneh kang rinasa, sarira marlupa lampahe kumleyang kekocohan waspa netrane.nanging dangu sang sayaning dangu pinupus pepuntoning driya, hanut pepesthening Jawata Linuwih, pasrah marang pangwasaning kawasa. Kacarita sapungkure Prabu Bisowarno sang begawan Kontawibisana sedhakep suku juga, ngeningaken pandulu (tangane wibisana sidhakep) Wau ta, wus patrap semedi begawan Kontawibisono saya dadi semedine, jroning cipta datan ana maneh, muhuung hangirup pangwasaning kang raka ditya Kala Kumbakarno kang wus ana ing jaman antara, saka gedhe daya pangribawane begawan Konta Wibisana, kaya datan karasa Ditya Kalakumbakarno prapta kumleyang gereng-gereng. “ Hee..aja kaget dhi, aku kang teka. (mungel srepegan lajeng dados ayak-ayakan Kumbokarno tancep) Gangsa kasuwuk lajeng pthet Nem Jugag Hanjrahing kang puspita rum Kasiliring samirana mrik 0.....sekar gadhung Ko ngas gandanya, o... Maweh raras renaning driya,o......,o.... - Kumbokarno Ora nyana ora ngimpi, Wibisana, aku bisa ketemu karo kowe dhi - Wibisana Nuwun kakang mas, sayektosipun kula ingkang melingeken paduka, kula aturi lenggah ingkangs sakeca - Kumbokarno Hiya, ya, yayi ora nyana ora ngimpi Wibisana, aku bisa ketemu karo kowe, pirang-pirang taun anggonku nupya kowe, lagi iki bisa ketemu dhi. - Wibisana Kawula nuwun kakangmas, kakangmas boten saged pinanggihan kaliyan kula menawi boten kula ingkang ngaturi. - Kumbokarno He, ora kaya-kayaa Wibisana, mulane aku ngupaya kowe yayi, karasa kaluputanku anggonku ora melu manembah marang panjenengane Prabu Ramadewa,ing mangka pangrasaku ora ana nalingsire tindaku kang wus dak lakoni yayi, aku satriya angrungkebi wutah getihku, supradene tumiba ing papa sangsara. O, Wibisana, kowe dak caritani lelakonku yo dhi, samumbulku saka Ngalengkadiraja, bareng karo kakang prabu sakadang arep menyang swarga, teka ing selamatangkeb dibalekake dening Dewa, kon mandheg ing swarga Trantunan. Teka ing kana kakang prabu Dasamuka nutugake kamurkane, mulane aku banjur misah bebasan kaleyang kabur kanginan ana angin ngalor katut ngalor, ana angin ngindul katut ngidul. Jroning atiku kang dak gagas amung kowe Wibisana, ora ana liyane kowe kang bisa ngunggahake aku marang swarga, kepriye karepmu aku manut, kasuwarganku gumantung ana kowe dhi, aku dak maguru marang kowe dhi, aku dak manut sapangrehmu dhi. - Wibisana E ...e kakangmas, pepundhen kula, menggah sejatosipun kakangmas kula welingaken punika badhe kula pitulungi, kakangmas boten perlu ngenget-enget lelampahan ingkang sampun-sampun. Sayektosipun ing wekdal punika jawata ngandhapaken wahyu kamulyaning jagad, sesarengan kaliyan andhapipun wahyu kakangmas badhe saged momor panguwasa, sampun wancinipun kakangmas angsal pitulungan saking panguwasaning Jawata. Kula aturi tindak piyambak dhateng wana Duryapura, kakangmas kula aturi hangadhang wonten margi pra sekawan mangke menawi wonten satriya gung luhur gagah singgah prakosa, tur bagus tanpa cacad menawi lumaksana mawi prabawa maruta kekasih Raden Arya Werkudara kakangmas kula aturi nunggil kaliyan satriya punika, nanging kakang mas hamung saged dumunung wonten wentis, bebasan kakangmas ngemladheyan angganing satuya wau, benjing saged sesarengan minggah dhateng swarga dimulya. (ada-ada greget saut nem lan dhodog kotak) Bumi gonjang ganjing langit kelap kelap katon lir kincanging alis, risang maweh gandrung, o......... - Kumbokarno Whe lha, lego rasaning atiku dhi, yen kaya mangkono wis lilanana aku mangkat dhi, aku dak ngupaya pituduhmu, kariya raharja dhi. - Wibisana Nuwun inggih kakangmas, kula amung ndherekaken raharjaning lumaksana, sageda kinawasa kasembadan ing sedya. (Mungel srepegan,kumbokarno kabedhol mangiwa, sirep lajeng dipun jantur) Kacarita nalika samana, saungkure yitmane Kumbokarno, begawan Konta wibisana kari anggana raras, saya seru pameresing rasa, kang cinipta muhung denira hangundang kadange catur kang dumunung aneng jroning anggo, saking mantheng pamesuning cipta satemah sumuk jroning rasa mahanani getering hudyana ana hoter jumeglug jroning anggo, ngantya konus kadange catur warna,gumleger swarane samya parapteng ngarsa. (Gangsa wudar mantun sirep,sarwi ngedalaken denawa saking badanipun wibisana, dumugi denawa pungkasan srepeg dipun seseg. Srepeg suwuk teras ada-ada greget saut nem) Bumi gonjang ganjing langit kelap kelap katon lir kincanging alis, risang maweh gandrung o...... Wonten punapa dene kula sami katimbalan mangarsa pukulun???( gantos-gantos denawa 4) - Wibisana Hiya, mulane kowe dak timbali sakadang mungguh satemene ing wektu iki wus wancine sira pisah kahanan kalawan ingsun, marma sira padha baliya marang asalira dhewe-dhewe - Denawa Sinten ingkang ngayomi kula pukulun, kula boten saged pisah kaliyan paduka, pukulun( ugi gantos-gantos denawa 4) - Wibisana Sira kabeh aja kleru tampa, mungguh sejatine aku iki dudu pangayomanira,nanging kang dadi pangayomanira yekti panguwasaning kawasa. Sira kabeh lumakua jumujug aneng sukuning gunung mahendra yen ana satriya lumaksana yeku satriya panengah pandhawa iku kang bisa hangasalake sira kabeh, sira mesthi bisa sampurna bali marang hananira kang sejati, wis sira padha mangakata. - Denawa Kulo nok non, nuwun inggih dhteng sendika, sageda hangestokaken dhawuhipun pukulun. - Wibisana Hiya, banget panedhaningsun marang Jawata Linuwih lan ingsung kantheni wulucumbuningsun Ki Lurah Togog lan Sarawita,minangka dadi cucuking lakunira, wis enggal mangkata. (gangsa mungel srepegan, denawa kabedhol mangiwa, dumugi ngelik pungkasan srepeg dipun sirep lajeng kajantur) Kocap kacarita kaya mangkana, saungkure pancadriya kang wus pisah lan anggane Begawan konta Wibisana, sang begawan kari anggana raras, saya mantheng pamelenging cipta, tarlen kang ginayuh muhung denira hamurweng angga, kapareng saka panguwasaning jagad, kadi pinulunga wus ilang saka pandulu, jumeglug ing ngantariksa, mratandhani pakurmataning jagad marang pandhita suci. (gangsa sirep wudar teras dipun sesegaken Wibisana kabedhol moksa, srepeg dipun suwuk , kayon dipun tancepaken debog inggil laceng pathet sanga wantah)